İşlevsel Besinlerin Nitelikleri Hakkında

Önceki yazının devamı olarak şimdiki yazıda işlevsel besinlerin niteliklerinden bahsedeceğiz.

 - İşlevsel besinin sağlığı koruyucu ve hastalık düşürücü etkisi diyetin bir bölümünü oluşturduğu

takdirde geçerlidir.İşlevsel besinleri bir ilaç olarak görmemeliyiz.

• İşlevsel besinler,bileşimindeki besin öğesi dışında biyoaktif bileşikleri sayesinde sağlığı koruyucu veya hastalık riskini azaltıcı etki yaptıkları gibi bireyin besin öğleri gereksinimlerine katkıda bulunurlar.
• Besinlerdeki sağlığa yararlı biyoaktif bileşenlerin başlıcaları olarak bugünki yazının asıl amacı olan bu bileşikler ise;karotenoidler,flavonoidler,diyet posası,kükürtlü bileşikler,uçucu yağlar ve bitkisel sterollerdir.Karotenoidlerin bazıları A vit. öncüsü olarak aktivite gösterirler. A vit. öncüsü olan ve olmayan karotenoidler antioksidant özellikleri bulunur.
• Kükütlü kimyasallar olarak bilinen grubun en önemlisi sarımsak yani allium sativumdur.Sarımsak yemeklere aroma kazandırdığı ve besin olarak yendiği gibi,eski çağlardan beri ilaç olarak da kullanılagelmiştir.

• Bitkisel steroller ise insan ve hayvan dokusundaki kolestrol benzer moleküllerdir.Başlıcaları ise;sitosterol,kampsterol ve stigmosteroldür.Başlıca kaynakları sert kabuklu meyveler,yağlı tohumlar ve bunlardan elde edilen bitkisel yağlardır.Bitkisel sterol ve stanol alımı günlük 1.6 grama çıkarıldığında LDL-kolestrolde düşüş gözlemlenmiştir.
• Flavonoidler çok sayıda OH grubu bulunan aromatik fenollerden oluşmuş pigmentlerdir.Karotenoidlerle birlikte bitkilerin renklerinden sorumludurlar.Bazıları suda,bazıları yağda çözünürler.Doğada değişik türevleri vardır.
• Flavonoidler kimyasalar yapılarının özelliği nedeniyle hücreye hasar veren reaktif oksijen türlerini tutma yeteneğine sahip olduklarından güçlü antioksidantlardır.

Bazı Kimyasallar,En Çok Bulundukları Besinler ve Sağlığa Etkileri

•     20 yy. ilk yarısında,besinlere uygulanan işlemlerle yitirilen besin öğeleri veya doğal olarak diyetle sağlanamayanlar temel besinlere eklenerek birçok beslenme yetersizliği hastalığı(pellegra,beriberi,raşitzm,iyot yetersizlikleri vb.) önlenmiştir.Yüzyılın ikinci yarısından itibaren yaşam süresinin uzamasıyla birlikte kronik hastalıklar önem taşımaya bşalamıştır.Uluslararası yapılan karşılaştırmalı araştırmaların sonuçları,bu hastalıkların diyetle ilişkili olduğunu göstermiştir.Örneğin,sebze,meyve,baklagiller ve saflaştırılmamış tahıllardan zengin ve doymuş yağı az,zeytin yağı içeren Akdeniz diyetinin kardiyovasküler hastalıklar;tahıllar,soya fasülyesinden zengin Asya diyetinin meme kanserine karşı koruyucu olduğu gösterilmiştir.Genelde bitki esaslı diyet alışkanlığı olanlarda bu tür kronik hastalıkların daha az görüldüğü belirlenmiştir.İşlevsel besin günlük diyetin bir bölümünü oluşturduğu takdirde sağlık koruyucu etkisi görülür.

• Günlük beslenme rehberinde;Süt grubu besinlerden yoğurt veya az yağlı süt ürünlerinden 2 su bardağı;et ve kuru baklagil gurubundan 1 fındık,fıstık vb;sebze ve meyve grubundan;5-8 porsiyon;tahıl grubundan 1 tam buğday,yulaf,çavdar ekmeği,yulaf gevreği,bulgur gibi besinlerden enerji gereksinimine uygun miktarlarda (3-10 dilim ekmek,yarım - 2 porsiyon diğerlerinden) yenirse işlevsel besinler yeterince alınabilir.Böyle bir diyetin yağ içeriği düşük olacağından sebze,tahıl ve kuru baklagil yemeklerinin hazırlanmasında görünür yağ olarak zeytin yağı,omega 3 ve 6 dengeli yumuşak margarin,bitkisel sıvı yağ,kanola yağı karışımı kullanılabilir.Sofrada yeşilliklerin bol bulunması diyetin işlevsel niteliğini daha da arttırır.